अक्षय नवमी 2026: तिथी आणि पूजेची वेळ
बुधवार, 18 नोव्हेंबर 2026| तारीख | बुधवार, 18 नोव्हेंबर 2026 |
|---|---|
| अक्षय नवमी पूजा (प्रातःकाळ) | सकाळी 6:47 – सकाळी 8:57 |
वेळा उज्जैनसाठी IST मध्ये आहेत.
या पानावर: अक्षय नवमी: महत्त्व · अक्षय नवमी: कथा · घरी अक्षय नवमी पूजा कशी करावी · अक्षय नवमी पूजा साहित्य · प्रादेशिक परंपरा · अक्षय नवमी: तारखा · वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
अक्षय नवमी विषयी
कार्तिक शुक्ल नवमी — देव उठनी एकादशीच्या दोन दिवस आधी — सत्य युगादी म्हणून पाळली जाते. या दिवशी सत्ययुग सुरू झाले, असे मानले जाते. कुटुंबे आवळ्याच्या झाडाची पूजा करतात आणि परंपरेने त्याच्या सावलीत स्वयंपाक करून जेवण घेतात. ब्रजमध्ये यात्रेकरू मथुरा–वृंदावन परिक्रमा करतात.
या दिवसाच्या केंद्रस्थानी आवळ्याचे झाड असते. या एकाच तिथीला विष्णू आणि लक्ष्मी त्यात वास करतात, असे सांगितले जाते. त्यामुळे स्त्रिया खोडाभोवती कापसाचा धागा गुंडाळतात, पाणी आणि दिवे अर्पण करतात, आणि कुटुंब झाडाखाली बसून दुपारचे जेवण घेते — एखाद्या सहलीसारखीच ही पूजा असते. ब्रज परिक्रमा हा दुसरा महत्त्वाचा विधी आहे: हजारो भाविक मथुरा आणि वृंदावन जोडणारी वाट चालतात. सत्य युगादीला मिळालेले पुण्य 'अक्षय' (अविनाशी) असते आणि पुढील जन्मांतही टिकते, असे मानले जाते. एक व्रतकथाही वाचली जाते — कनक नावाच्या क्षत्रियाची, ज्याची मुलगी किशोरीला वीजेने पती गमवावा लागेल असे भविष्य होते; हे व्रत पाळल्याने ती आपत्ती टळली, असे सांगितले जाते. पश्चिम बंगाल आणि मधुबनीमध्ये हीच तिथी जगद्धात्री पूजा म्हणून पाळली जाते — दुर्गेच्या वीर रूपाची पूजा.
अक्षय नवमी: महत्त्व
अक्षय नवमी कार्तिक शुद्ध नवमीला, प्रबोधिनी एकादशीच्या दोन दिवस आधी येते. अक्षय म्हणजे ज्याचा क्षय होत नाही. या दिवशी केलेल्या सत्कर्माचे, प्रार्थनेचे आणि दानाचे फळ कधीही संपत नाही असे मानले जाते.
याला आवळा नवमी असेही म्हणतात, कारण या दिवशी आवळ्याच्या झाडाची पूजा होते. आवळा विष्णूला प्रिय मानला जातो, आणि कार्तिक हा त्यांचा महिना आहे. कुटुंबे झाडाखाली आरोग्य, संतती आणि एकत्र दीर्घायुष्यासाठी प्रार्थना करतात.
अनेक जण मानतात की सत्ययुगाची सुरुवात याच दिवशी झाली. मथुरा आणि वृंदावनमध्ये हा दिवस कृष्णाच्या वृंदावनहून मथुरेला जाण्याशी जोडला जातो, आणि भाविक पवित्र नगरांची परिक्रमा करतात.
अक्षय नवमी: कथा
एका प्रचलित कथेनुसार देवी लक्ष्मीला विष्णू आणि शिव यांची एकत्र पूजा करायची होती. तिला जाणवले की आवळ्यात दोघांचे गुण आहेत: विष्णूला प्रिय तुळशीचे आणि शिवाला प्रिय बेलाचे. म्हणून तिने आवळ्याच्या झाडाच्या रूपात दोघांची पूजा केली आणि त्याच्या सावलीत त्यांना भोजन दिले. कुटुंबे सांगतात की तेव्हापासून या दिवशी आवळ्याखाली जेवणे शुभ मानले जाऊ लागले.
दुसरी परंपरा हा दिवस कृष्णाने वृंदावन सोडून मथुरेला जाण्याशी जोडते, जिथे पुढे त्यांनी नगराला कंसापासून मुक्त केले. म्हणूनच या दिवशी अनेक जण मथुरेची परिक्रमा करतात.
घरी अक्षय नवमी पूजा कशी करावी
- सकाळी स्नान करा सकाळी, शक्य असल्यास नदीत, स्नान करा आणि पूजेचा संकल्प करा.
- आवळ्याच्या झाडाजवळ जा मंदिर, बाग किंवा उद्यानात आवळ्याचे झाड शोधा आणि बुंध्याभोवती स्वच्छता करा.
- मुळाशी पाणी घाला पूर्वेकडे तोंड करून बसा आणि झाडाच्या मुळाशी पाणी किंवा कच्चे दूध घाला.
- अर्पण करा आणि दोरा बांधा हळद, कुंकू, अक्षता आणि फुले वाहा. बुंध्याभोवती प्रदक्षिणा घालत कच्चे सूत किंवा लाल दोरा गुंडाळा, अनेकदा सात वेळा.
- दिवा लावून प्रार्थना करा मुळाजवळ तुपाचा दिवा लावा, गोड नैवेद्य अर्पण करा आणि विष्णू-लक्ष्मीची प्रार्थना करा.
- झाडाखाली जेवा अनेक कुटुंबे जेवण बनवून आवळ्याच्या झाडाखाली जेवतात, किंवा प्रसाद म्हणून आवळा खातात.
- दान करा अन्न, वस्त्र, धान्य दान करा, किंवा काही कुटुंबांप्रमाणे आत काहीतरी ठेवून कोहळा दान करा. दान हेच या दिवसाचे सार आहे.
अक्षय नवमी पूजा साहित्य
- कलशात पाणी किंवा कच्चे दूध
- हळद आणि कुंकू
- अक्षता
- कच्चे सूत किंवा लाल दोरा
- फुले आणि हार
- तुपाचा दिवा आणि कापसाच्या वाती
- उदबत्ती
- ताजे आवळे
- नैवेद्यासाठी मिठाई आणि फळे
- दानासाठी धान्य, वस्त्र किंवा कोहळा
प्रादेशिक परंपरा
- मथुरा आणि वृंदावन
- भाविक पहाटेपूर्वी पवित्र नगरांची परिक्रमा सुरू करतात.
- उत्तर प्रदेश आणि बिहार
- स्त्रिया गटाने आवळ्याची पूजा करतात आणि कुटुंबे झाडाखाली जेवतात.
- पश्चिम बंगाल
- हा दिवस कुष्मांड नवमी म्हणून पाळला जातो, आणि जगद्धात्री पूजा अनेकदा याच दिवशी येते.
- ओडिशा
- अनेक स्त्रिया व्रत करून विष्णू आणि आवळ्याच्या झाडाची पूजा करतात.
अक्षय नवमी: तारखा
| वार | तारीख |
|---|---|
| बुधवार | 18 नोव्हेंबर 2026 |
| रविवार | 7 नोव्हेंबर 2027 |
Dharmayana सोबत अक्षय नवमी साजरा करा
सणाची पूजा आणि पंडित बुकिंग
या सणाला घरी पंडितजींकडून पूजा करून घ्यायची आहे, किंवा परदेशात असाल तर ऑनलाइन? Dharmayana तुम्हाला सर्व प्रमुख हिंदू सणांसाठी पडताळणी केलेल्या पंडितांशी जोडते — दिवाळी, नवरात्र, शिवरात्र, जन्माष्टमी, गणेश चतुर्थी आणि इतर अनेक.
तुम्ही बुक करू शकता:
- पडताळणी केलेल्या पंडितांसोबत घरी सणाची पूजा
- थेट व्हिडिओ आणि डिजिटल प्रसादासह ऑनलाइन पूजा
- ज्या सणांमध्ये वेळेला महत्त्व आहे, त्यांच्यासाठी त्याच दिवशी संकल्प
बुकिंग, साहित्याची यादी आणि पंडितांची निवड, सर्व काही Dharmayana ॲप मध्ये होते — सण निवडा, तारीख निवडा, बाकी सर्व होऊन जाईल.
प्रार्थना, मंत्र आणि व्रतकथा
प्रत्येक सणाच्या स्वतःच्या प्रार्थना, स्तोत्रे आणि व्रतकथा असतात. सणाच्या दिवशी त्या वाचणे किंवा ऐकणे हा घरी परंपरा पाळण्याचा सर्वात सोपा मार्ग आहे.
Dharmayana ॲपमध्ये तुम्ही ऐकू शकता:
- स्पष्ट ऑडिओसह १०००+ प्रार्थना, मंत्र आणि स्तोत्रे
- सणांच्या विशेष कथा — लक्ष्मी, दुर्गा, शिव, गणेश, कृष्ण
- अनेक भाषांमध्ये: संस्कृत, हिंदी, मराठी, तमिळ, तेलुगू, कन्नड आणि इतर
संपूर्ण प्रार्थना संग्रह पाहा, किंवा सणाच्या सकाळी जाहिरातींशिवाय ऐकण्यासाठी ॲप घ्या.
सणाची तारीख, तिथी आणि मुहूर्त
हिंदू सण एखाद्या ठरलेल्या तारखेशी नव्हे तर विशिष्ट तिथीशी जोडलेले असतात — त्यामुळे दरवर्षी दिवस बदलतो आणि शहरानुसारही थोडा फरक पडू शकतो.
तुमच्या ठिकाणच्या पूजेसाठी अचूक तिथी, नक्षत्र, योग, करण आणि शुभ मुहूर्त पाहण्यासाठी सणाच्या दिवसाचे पंचांग उघडा.
Dharmayana ॲप हिंदू दिनदर्शिकेतील सर्व आगामी सणांची नोंद ठेवते आणि तुम्हाला आधीच आठवण करून देते.
सणांच्या काळात वैयक्तिक ज्योतिष
सण हा आपली कुंडली पाहण्याचाही चांगला काळ असतो — अनेक कुटुंबे या काळात संकल्प, दान किंवा नवीन सुरुवातीचे नियोजन करतात.
ॲपमध्ये तुम्ही:
- तुमची वैदिक कुंडली तयार करू शकता
- करिअर, नातेसंबंध किंवा आरोग्याविषयी मार्गदर्शनासाठी ज्योतिषांशी बोलू शकता
- सणांच्या हंगामात विवाह ठरवण्यापूर्वी कुंडली जुळवू शकता
हे सर्व Dharmayana ॲप मध्ये उपलब्ध आहे — कोणतीही ठरलेली वेळ नाही, हवे तेव्हा वापरा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
अक्षय नवमी 2026 ची वेळ काय आहे?
अक्षय नवमी पूजा (प्रातःकाळ): सकाळी 6:47 – सकाळी 8:57. वेळा उज्जैनसाठी IST मध्ये आहेत.
अक्षय नवमीला आवळ्याची पूजा का होते?
आवळा विष्णूला प्रिय मानला जातो, आणि परंपरा सांगते की या दिवशी लक्ष्मीने आवळ्याच्या झाडाच्या रूपात विष्णू आणि शिवाची एकत्र पूजा केली.
अक्षय या शब्दाचा अर्थ काय?
ज्याचा क्षय होत नाही. या दिवसाच्या पुण्याचे आणि दानाचे फळ टिकाऊ असते असे मानले जाते.
अक्षय नवमी आणि आवळा नवमी एकच आहेत का?
होय, दोन्ही नावे कार्तिक शुद्ध नवमीचीच आहेत.
अक्षय नवमीला काय दान करावे?
अन्न, धान्य, वस्त्र आणि येणाऱ्या थंडीसाठी उबदार वस्तू हे सामान्य दान आहे. काही कुटुंबे कोहळा दान करतात, म्हणून याला कुष्मांड नवमीही म्हणतात.
आवळ्याच्या झाडाशिवाय पूजा करता येते का?
होय. घरी विष्णूसमोर आवळे किंवा आवळ्याची छोटी फांदी ठेवून तेच अर्पण करता येते.
