दत्त जयंती 2026: तिथी आणि पूजेची वेळ

दत्त जयंती: महत्त्व

दत्त जयंती मार्गशीर्ष पौर्णिमेला दत्तात्रेयांच्या जन्माचा उत्सव आहे. दत्तात्रेयांना ते रूप मानले जाते ज्यात ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश एकत्र आहेत, आणि त्यांना आदिगुरू मानले जाते.

त्यांना सहसा तीन मुखे आणि सहा हातांसह दाखवले जाते, मागे एक गाय आणि पायाशी चार कुत्रे. गाय पृथ्वीचे आणि कुत्रे चार वेदांचे प्रतीक मानले जातात.

हा दिवस सर्वाधिक महाराष्ट्र, कर्नाटक, आंध्र प्रदेश आणि गुजरातमध्ये साजरा होतो. अनेक भक्त त्याआधीच्या आठवड्यात गुरुचरित्राचे पारायण करतात, आणि पौर्णिमेच्या सायंकाळी दत्तजन्म साजरा करतात.

दत्त जयंती: कथा

अत्री ऋषींच्या पत्नी अनसूया आपल्या पातिव्रत्यासाठी प्रसिद्ध होत्या. त्यांची परीक्षा घेण्यासाठी ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश भिक्षेकऱ्यांच्या रूपात त्यांच्या आश्रमात आले आणि त्यांना विवस्त्र होऊन भोजन वाढायला सांगितले. आपल्या पवित्रतेच्या बळाने अनसूयेने त्यांना बालक बनवले, मग आईप्रमाणे त्यांना खाऊ घातले आणि सांभाळले.

त्यांच्या पत्नी येऊन त्यांना परत मागू लागल्या, तेव्हा अनसूयेने देवांना त्यांचे रूप परत दिले. प्रसन्न होऊन तिघांनी तिला वर दिला की ते तिचे पुत्र म्हणून जन्म घेतील. तिघांच्या मिलनातून दत्तात्रेयांचा जन्म झाला. वेगवेगळ्या ग्रंथांत तपशील भिन्न आहेत.

घरी दत्त जयंती पूजा कशी करावी

1. गुरुचरित्र वाचा अनेक भक्त दत्त जयंतीपर्यंतच्या सात दिवसांत गुरुचरित्राचे पारायण करतात. त्या दिवशी एक अध्याय वाचणेही चांगले.
2. स्नान आणि उपवास सकाळी लवकर स्नान करून उपवास करा किंवा साधे जेवण घ्या.
3. पूजेची जागा मांडा स्वच्छ कापडावर दत्तात्रेयांची प्रतिमा किंवा त्यांच्या पादुका ठेवा.
4. पूजा करा चंदन, फुले, तुळस आणि तुपाचा दिवा अर्पण करा. 'दिगंबरा दिगंबरा श्रीपाद वल्लभ दिगंबरा' किंवा दत्त मंत्र जपा.
5. सायंकाळी जन्मोत्सव वर दिलेल्या प्रदोष काळात अनेक जण दत्तांची प्रतिमा असलेला छोटा पाळणा हलवतात आणि पाळणागीते गातात.
6. प्रसाद वाटा सुंठवडा, म्हणजे सुंठ, साखर आणि खोबऱ्याचा प्रसाद, किंवा इतर मिठाई अर्पण करून वाटा.

दत्त जयंती पूजा साहित्य

• दत्तात्रेयांची प्रतिमा किंवा पादुका
• छोटा पाळणा (ऐच्छिक)
• चंदन
• फुले आणि तुळस
• तुपाचा दिवा आणि उदबत्ती
• गुरुचरित्र ग्रंथ
• सुंठवड्यासाठी सुंठ, साखर आणि खोबरे
• फळे आणि मिठाई

प्रादेशिक परंपरा

गाणगापूर, कर्नाटक

सर्वात महत्त्वाच्या दत्त क्षेत्रांपैकी एक, प्रचंड गर्दी आणि मिरवणुकांसह.

नरसोबाची वाडी आणि औदुंबर, महाराष्ट्र

नदीकाठच्या दत्त क्षेत्रांत पालखी सोहळा आणि सायंकाळी जन्मोत्सव होतो.

पीठापुरम, आंध्र प्रदेश

श्रीपाद श्रीवल्लभांच्या जन्मस्थानी या दिवशी यात्रेकरू येतात.

गिरनार, गुजरात

भक्त शिखरावरील दत्त स्थानापर्यंत चढाई करतात.

दत्तात्रेयांचे चोवीस गुरू

भागवत पुराणात दत्तात्रेय मानले जाणारे एक अवधूत राजा यदूला सांगतात की त्यांनी निसर्गातील चोवीस गुरूंकडून शिकले. त्यात पृथ्वी आहे, जी सहनशीलता शिकवते; पाणी, जे पवित्रता शिकवते; आकाश, जे अनासक्ती शिकवते; आणि मधमाशी, जी फक्त गरजेपुरते घेणे शिकवते.

दत्त जयंतीला ही कथा या स्मरणासाठी वाचली जाते की ज्ञान आपल्या भोवतालच्या प्रत्येक गोष्टीकडून शिकता येते.

दत्त जयंती: तारखा