मार्गशीर्ष अमावस्या 2026: तिथी आणि स्नान-दान वेळ
मंगळवार, 8 डिसेंबर 2026| तारीख | मंगळवार, 8 डिसेंबर 2026 |
|---|---|
| अमावस्या प्रारंभ / समाप्ती | पहाटे 4:13 – सकाळी 6:21, 9 डिसेंबर |
| स्नान-दान, 8 डिसेंबर | सकाळी 7:01 – संध्याकाळी 5:38 |
वेळा उज्जैनसाठी IST मध्ये आहेत.
या पानावर: मार्गशीर्ष अमावस्या: महत्त्व · मार्गशीर्ष अमावस्या: कथा · घरी मार्गशीर्ष अमावस्या पूजा कशी करावी · मार्गशीर्ष अमावस्या पूजा साहित्य · प्रादेशिक परंपरा · मार्गशीर्ष अमावस्या: तारखा · वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
मार्गशीर्ष अमावस्या विषयी
मार्गशीर्षाची अमावास्या — हा तो महिना आहे जो कृष्णाने भगवद्गीतेच्या १०.३५ श्लोकात स्वतःचा म्हणून सांगितला आहे: "महिन्यांमध्ये मी मार्गशीर्ष आहे." नोव्हेंबरच्या शेवटी किंवा डिसेंबरमध्ये येणारी ही अमावास्या पितृतर्पणासाठी विशेष मानली जाते, कारण संपूर्ण महिन्याला कृष्णाचे विशेष आशीर्वाद आहेत — त्यामुळे सामान्य अमावास्येपेक्षा या दिवसाचे पुण्य अधिक असते.
मार्गशीर्ष — याला अगहान असेही म्हणतात — चैत्राने स्थान घेण्यापूर्वी जुन्या वैदिक कालगणनेत वर्षाचा पहिला महिना होता. गीतेतील "मासानां मार्गशीर्षोऽहम्" या ओळीमुळे वैष्णव या महिन्यातील प्रत्येक तिथीला विशेष महत्त्व देतात. या अमावास्येला कुटुंबे तीन पिढ्यांच्या पूर्वजांसाठी काळे तीळ आणि पाण्याने तर्पण करतात. गरुड पुराणाच्या नियमानुसार, एखाद्याची मृत्यूतिथी विसरली गेली असल्यास अमावास्या त्याजागी घेता येते. वैदिक कुटुंबांमध्ये अन्वाधान — म्हणजे दुसऱ्या दिवशीच्या इष्टी यज्ञापूर्वीची प्रारंभिक आहुती — देखील केली जाते; हे पंधरवड्याचे कार्य अमावास्या व पौर्णिमेशी निगडित आहे. याशिवाय ब्राह्मणभोजन, तिळाचे व उबदार वस्त्रांचे दान (हा महिना उत्तर भारतात थंडीचा असतो), आणि मृतात्म्यांना मार्ग दाखवण्यासाठी सायंकाळी दिवे लावणे हे प्रथागत आचार पाळले जातात.
मार्गशीर्ष अमावस्या: महत्त्व
मार्गशीर्ष अमावास्या ही मार्गशीर्ष महिन्याची अमावास्या आहे. भगवद्गीतेत कृष्ण म्हणतात की महिन्यांमध्ये ते मार्गशीर्ष आहेत, म्हणून संपूर्ण महिना पवित्र मानला जातो, आणि त्याची अमावास्या प्रार्थना आणि स्मरणाचा दिवस आहे.
इतर अमावास्यांप्रमाणे हा दिवस पितरांच्या सन्मानाचा आहे. कुटुंबे पाणी आणि तिळाने तर्पण करतात, ब्राह्मणांना किंवा गरिबांना भोजन देतात, आणि दिवंगतांच्या शांतीसाठी प्रार्थना करतात. उत्तर भारताच्या काही भागांत तिला अगहन अमावास्या असेही म्हणतात.
सकाळी पवित्र नदीत स्नान आणि दान हे मुख्य कर्म आहे. अनेक जण विष्णू, शिव किंवा लक्ष्मीची पूजाही करतात आणि संध्याकाळी पिंपळाखाली दिवा लावतात.
मार्गशीर्ष अमावस्या: कथा
या अमावास्येची स्वतःची अशी एक कथा नाही. तिचे महत्त्व महिन्यामुळे आहे. गीतेत मार्गशीर्षाला आपल्या विभूतींत गणणारे कृष्णाचे वचन या दिवशी अनेकदा उद्धृत केले जाते.
जुन्या पंचांगांत मार्गशीर्ष हा वर्षाचा पहिला महिना, नव्या पिकाचा काळ मानला जात असे. त्याच्या अमावास्येला नवे धान्य अर्पण करणे आणि पितरांचे स्मरण करणे वर्षारंभीच्या त्याच्या याच स्थानाशी जोडलेले आहे.
घरी मार्गशीर्ष अमावस्या पूजा कशी करावी
- पवित्र स्नान वर दिलेल्या स्नान-दानाच्या वेळेत सकाळी नदीत किंवा आंघोळीच्या पाण्यात गंगाजल घालून स्नान करा.
- सूर्याला अर्घ्य तांब्याच्या कलशाने उगवत्या सूर्याला पाणी अर्पण करा.
- तर्पण करा दक्षिणेकडे तोंड करून काळे तीळ मिसळलेले पाणी पितरांना अर्पण करा आणि त्यांचे नावाने स्मरण करा.
- विष्णूपूजा विष्णू किंवा कृष्णाला तुळस आणि दिवा अर्पण करून स्तोत्र म्हणा.
- दान करा गरजूंना अन्न, उबदार कपडे, तीळ किंवा धान्य द्या, किंवा गायी आणि पक्ष्यांना खाऊ घाला.
- सांजवेळी दिवा संध्याकाळी पिंपळाखाली किंवा दारात तिळाच्या तेलाचा दिवा लावा.
मार्गशीर्ष अमावस्या पूजा साहित्य
- पाण्यासाठी तांब्याचा कलश
- काळे तीळ
- दर्भ
- गंगाजल
- तुळशीची पाने आणि फुले
- तुपाचा किंवा तिळाच्या तेलाचा दिवा
- उदबत्ती
- दानासाठी धान्य, उबदार कपडे किंवा घोंगड्या
प्रादेशिक परंपरा
- वाराणसी, प्रयागराज आणि हरिद्वार
- भक्त गंगेत स्नान करून घाटांवर तर्पण करतात.
- गया
- कुटुंबे पितरांसाठी पिंडदान करतात.
- महाराष्ट्र
- कुटुंबे संपूर्ण महिनाभर गुरुवारी महालक्ष्मीची पूजा करतात, जिला मार्गशीर्ष गुरुवार व्रत म्हणतात.
- ओडिशा
- महिन्याचे गुरुवार माणबसा गुरुबार म्हणून लक्ष्मीला समर्पित असतात, आणि अमावास्या प्रार्थना आणि दानाने पाळली जाते.
मार्गशीर्ष अमावस्या: तारखा
| वार | तारीख |
|---|---|
| मंगळवार | 8 डिसेंबर 2026 |
| रविवार | 28 नोव्हेंबर 2027 |
Dharmayana सोबत मार्गशीर्ष अमावस्या साजरा करा
सणाची पूजा आणि पंडित बुकिंग
या सणाला घरी पंडितजींकडून पूजा करून घ्यायची आहे, किंवा परदेशात असाल तर ऑनलाइन? Dharmayana तुम्हाला सर्व प्रमुख हिंदू सणांसाठी पडताळणी केलेल्या पंडितांशी जोडते — दिवाळी, नवरात्र, शिवरात्र, जन्माष्टमी, गणेश चतुर्थी आणि इतर अनेक.
तुम्ही बुक करू शकता:
- पडताळणी केलेल्या पंडितांसोबत घरी सणाची पूजा
- थेट व्हिडिओ आणि डिजिटल प्रसादासह ऑनलाइन पूजा
- ज्या सणांमध्ये वेळेला महत्त्व आहे, त्यांच्यासाठी त्याच दिवशी संकल्प
बुकिंग, साहित्याची यादी आणि पंडितांची निवड, सर्व काही Dharmayana ॲप मध्ये होते — सण निवडा, तारीख निवडा, बाकी सर्व होऊन जाईल.
प्रार्थना, मंत्र आणि व्रतकथा
प्रत्येक सणाच्या स्वतःच्या प्रार्थना, स्तोत्रे आणि व्रतकथा असतात. सणाच्या दिवशी त्या वाचणे किंवा ऐकणे हा घरी परंपरा पाळण्याचा सर्वात सोपा मार्ग आहे.
Dharmayana ॲपमध्ये तुम्ही ऐकू शकता:
- स्पष्ट ऑडिओसह १०००+ प्रार्थना, मंत्र आणि स्तोत्रे
- सणांच्या विशेष कथा — लक्ष्मी, दुर्गा, शिव, गणेश, कृष्ण
- अनेक भाषांमध्ये: संस्कृत, हिंदी, मराठी, तमिळ, तेलुगू, कन्नड आणि इतर
संपूर्ण प्रार्थना संग्रह पाहा, किंवा सणाच्या सकाळी जाहिरातींशिवाय ऐकण्यासाठी ॲप घ्या.
सणाची तारीख, तिथी आणि मुहूर्त
हिंदू सण एखाद्या ठरलेल्या तारखेशी नव्हे तर विशिष्ट तिथीशी जोडलेले असतात — त्यामुळे दरवर्षी दिवस बदलतो आणि शहरानुसारही थोडा फरक पडू शकतो.
तुमच्या ठिकाणच्या पूजेसाठी अचूक तिथी, नक्षत्र, योग, करण आणि शुभ मुहूर्त पाहण्यासाठी सणाच्या दिवसाचे पंचांग उघडा.
Dharmayana ॲप हिंदू दिनदर्शिकेतील सर्व आगामी सणांची नोंद ठेवते आणि तुम्हाला आधीच आठवण करून देते.
सणांच्या काळात वैयक्तिक ज्योतिष
सण हा आपली कुंडली पाहण्याचाही चांगला काळ असतो — अनेक कुटुंबे या काळात संकल्प, दान किंवा नवीन सुरुवातीचे नियोजन करतात.
ॲपमध्ये तुम्ही:
- तुमची वैदिक कुंडली तयार करू शकता
- करिअर, नातेसंबंध किंवा आरोग्याविषयी मार्गदर्शनासाठी ज्योतिषांशी बोलू शकता
- सणांच्या हंगामात विवाह ठरवण्यापूर्वी कुंडली जुळवू शकता
हे सर्व Dharmayana ॲप मध्ये उपलब्ध आहे — कोणतीही ठरलेली वेळ नाही, हवे तेव्हा वापरा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
मार्गशीर्ष अमावस्या 2026 ची वेळ काय आहे?
अमावस्या प्रारंभ / समाप्ती: पहाटे 4:13 – सकाळी 6:21, 9 डिसेंबर; स्नान-दान, 8 डिसेंबर: सकाळी 7:01 – संध्याकाळी 5:38. वेळा उज्जैनसाठी IST मध्ये आहेत.
मार्गशीर्ष अमावास्या का महत्त्वाची आहे?
मार्गशीर्ष हा कृष्ण गीतेत आपला महिना म्हणून सांगतात. त्याची अमावास्या पितर, नदीस्नान आणि दानासाठी असते.
मार्गशीर्ष अमावास्येला काय करावे?
नदीत किंवा गंगाजलाने स्नान करा, पितरांना तर्पण द्या, दान करा आणि सांजवेळी दिवा लावा.
मार्गशीर्ष अमावास्या पितृतर्पणासाठी चांगली आहे का?
होय. प्रत्येक अमावास्येप्रमाणे हा पितरांचे स्मरण करून पाणी आणि तीळ अर्पण करण्याचा दिवस आहे.
उत्तर भारतात मार्गशीर्ष अमावास्येला काय म्हणतात?
महिन्याच्या अगहन या जुन्या नावावरून तिला अगहन अमावास्याही म्हणतात.
मार्गशीर्ष अमावास्येला काय दान करावे?
थंडीच्या या महिन्यात उबदार कपडे, घोंगड्या, अन्न, धान्य आणि तीळ हे सामान्य दान आहे.
