मोक्षदा एकादशी 2026: तिथी आणि पारणाची वेळ
रविवार, 20 डिसेंबर 2026| तारीख | रविवार, 20 डिसेंबर 2026 |
|---|---|
| पारणाची वेळ, 21 डिसेंबर | सकाळी 7:09 – सकाळी 9:15 |
वेळा उज्जैनसाठी IST मध्ये आहेत.
या पानावर: मोक्षदा एकादशी: महत्त्व · मोक्षदा एकादशी: कथा · मोक्षदा एकादशीचे व्रत कसे करावे · मोक्षदा एकादशी पूजा साहित्य · प्रादेशिक परंपरा · मोक्षदा एकादशी: तारखा · वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
मोक्षदा एकादशी विषयी
हीच एकमेव एकादशी आहे जिचे पुण्य जिवंतांसाठी नव्हे, तर मृतांसाठी अर्पण केले जाते. मार्गशीर्ष शुक्ल ११ला येणाऱ्या या एकादशीची तारीख गीता जयंतीशी जुळते — त्याच दिवशी कृष्णाने कुरुक्षेत्रावर अर्जुनाला भगवद्गीता सांगितली, असे मानले जाते. नरकात अडकलेल्या पूर्वजांसाठी भक्त उपवास करतात.
कृष्णाने युधिष्ठिराला सांगितलेल्या व्रत कथेत चंपक-नगरीचा राजा वैखानस याची कहाणी आहे. त्याने स्वप्नात आपल्या वडिलांना नरकातून आक्रोश करताना पाहिले. ऋषी पर्वत यांनी त्याला हे व्रत पाळून त्याचे पुण्य आपल्या वडिलांना अर्पण करण्यास सांगितले — त्यानंतर त्याचे वडील स्वर्गाला गेले. म्हणूनच चोवीस एकादशींमध्ये मोक्षदा एकादशी वेगळी आहे: उपवासाचे फळ स्वतःसाठी न ठेवता दुसऱ्याला दिले जाते. या दिवशी दामोदर — कृष्णाचे एक रूप — यांची दीप, धूप आणि नैवेद्याने पूजा केली जाते. ही कथा ब्रह्मांड पुराणाच्या एकादशी माहात्म्यात आली आहे. गीता जयंतीशी होणाऱ्या या संयोगामुळे अर्थ अधिक खोल होतो: त्याच तिथीला कृष्णाने अर्जुनाला आत्म्याला मुक्त करणारे ज्ञान दिले, त्यामुळे भक्त दिवसभर — विशेषतः अमर आत्म्यावरील दुसरा अध्याय — गीतेचे वाचन किंवा पठण करतात.
मोक्षदा एकादशी: महत्त्व
मोक्षदा एकादशी ही मार्गशीर्ष शुद्ध एकादशी आहे. मोक्षदा म्हणजे मोक्ष देणारी. हे व्रत केवळ व्रत करणाऱ्यालाच नव्हे, तर मृत्यूनंतर कष्ट भोगणाऱ्या पितरांनाही मुक्त करते असे मानले जाते.
यामुळे ती बहुतेक एकादशींपेक्षा वेगळी ठरते, ज्यांचे पुण्य स्वतःसाठी मागितले जाते. कुटुंबे अनेकदा हे व्रत करून त्याचे पुण्य आपल्या दिवंगत आईवडिलांना आणि पूर्वजांना अर्पण करतात.
ती गीता जयंतीच्या दिवशी येते, जेव्हा कृष्णाने भगवद्गीता सांगितली. अनेक भक्त उपवासासोबत गीतेचे पठणही करतात.
मोक्षदा एकादशी: कथा
चंपक नगरीचे राजा वैखानस न्यायाने राज्य करत. एका रात्री त्यांनी स्वप्नात पाहिले की त्यांचे दिवंगत वडील नरकात कष्ट भोगत आहेत, आणि ते व्याकूळ होऊन जागे झाले. पुरोहितांनी त्यांना पर्वत मुनींकडे पाठवले, ज्यांनी आपल्या सामर्थ्याने पाहिले की वडील आपल्या आयुष्यातील एका दोषाचे फळ भोगत आहेत.
मुनींनी राजाला सांगितले की त्यांनी कुटुंबासह मार्गशीर्ष शुद्ध पक्षातील एकादशीचे व्रत करावे आणि त्याचे पुण्य वडिलांना अर्पण करावे. वैखानसांनी तसेच केले. त्यांचे वडील मुक्त झाले आणि स्वर्गाकडे जाताना पुत्राला आशीर्वाद दिला. एकादशी माहात्म्यात कृष्ण ही कथा युधिष्ठिराला सांगतात.
मोक्षदा एकादशीचे व्रत कसे करावे
- दशमीला हलके जेवण आदल्या दिवशी एकदाच साधे जेवण घ्या आणि सूर्यास्तानंतर धान्य टाळा.
- स्नान आणि संकल्प सकाळी लवकर स्नान करून विष्णूसमोर संकल्प करा. पुण्य एखाद्या पूर्वजाला अर्पण करत असाल तर संकल्पात त्यांचे नाव घ्या.
- विष्णू किंवा कृष्णाची पूजा तुळस, पिवळी फुले, तुपाचा दिवा आणि उदबत्ती अर्पण करा.
- कथा आणि गीता वाचा राजा वैखानसाची कथा वाचा, आणि भगवद्गीतेचे पठण करा.
- उपवास करा प्रकृतीनुसार निर्जल, फलाहार किंवा धान्याशिवाय उपवास करा.
- पुण्य अर्पण करा संध्याकाळी प्रार्थना करा की व्रताचे पुण्य आपल्या पितरांपर्यंत पोहोचावे.
- उपवास सोडा दुसऱ्या दिवशी विष्णूला नैवेद्य दाखवा, एखाद्या गरजूला जेवू घाला, आणि वर दिलेल्या पारणाच्या वेळेत उपवास सोडा.
मोक्षदा एकादशी पूजा साहित्य
- विष्णू किंवा कृष्णाची प्रतिमा
- तुळशीची पाने
- पिवळी फुले
- तुपाचा दिवा आणि उदबत्ती
- चंदन
- फळे आणि पंचामृत
- भगवद्गीता
- दानासाठी अन्न किंवा धान्य
प्रादेशिक परंपरा
- उत्तर भारत
- कुटुंबे व्रत करून त्याचे पुण्य पितरांना अर्पण करतात.
- कुरुक्षेत्र
- हा दिवस गीता महोत्सवाच्या कार्यक्रमांचा भाग आहे.
- दक्षिण भारत
- ती धनुर्मासात येते तेव्हा वैकुंठ एकादशी म्हणून पाळली जाते, आणि पहाटे मंदिराची द्वारे उघडली जातात.
मोक्षदा एकादशी: तारखा
| वार | तारीख |
|---|---|
| रविवार | 20 डिसेंबर 2026 |
| गुरुवार | 9 डिसेंबर 2027 |
Dharmayana सोबत मोक्षदा एकादशी साजरा करा
सणाची पूजा आणि पंडित बुकिंग
या सणाला घरी पंडितजींकडून पूजा करून घ्यायची आहे, किंवा परदेशात असाल तर ऑनलाइन? Dharmayana तुम्हाला सर्व प्रमुख हिंदू सणांसाठी पडताळणी केलेल्या पंडितांशी जोडते — दिवाळी, नवरात्र, शिवरात्र, जन्माष्टमी, गणेश चतुर्थी आणि इतर अनेक.
तुम्ही बुक करू शकता:
- पडताळणी केलेल्या पंडितांसोबत घरी सणाची पूजा
- थेट व्हिडिओ आणि डिजिटल प्रसादासह ऑनलाइन पूजा
- ज्या सणांमध्ये वेळेला महत्त्व आहे, त्यांच्यासाठी त्याच दिवशी संकल्प
बुकिंग, साहित्याची यादी आणि पंडितांची निवड, सर्व काही Dharmayana ॲप मध्ये होते — सण निवडा, तारीख निवडा, बाकी सर्व होऊन जाईल.
प्रार्थना, मंत्र आणि व्रतकथा
प्रत्येक सणाच्या स्वतःच्या प्रार्थना, स्तोत्रे आणि व्रतकथा असतात. सणाच्या दिवशी त्या वाचणे किंवा ऐकणे हा घरी परंपरा पाळण्याचा सर्वात सोपा मार्ग आहे.
Dharmayana ॲपमध्ये तुम्ही ऐकू शकता:
- स्पष्ट ऑडिओसह १०००+ प्रार्थना, मंत्र आणि स्तोत्रे
- सणांच्या विशेष कथा — लक्ष्मी, दुर्गा, शिव, गणेश, कृष्ण
- अनेक भाषांमध्ये: संस्कृत, हिंदी, मराठी, तमिळ, तेलुगू, कन्नड आणि इतर
संपूर्ण प्रार्थना संग्रह पाहा, किंवा सणाच्या सकाळी जाहिरातींशिवाय ऐकण्यासाठी ॲप घ्या.
सणाची तारीख, तिथी आणि मुहूर्त
हिंदू सण एखाद्या ठरलेल्या तारखेशी नव्हे तर विशिष्ट तिथीशी जोडलेले असतात — त्यामुळे दरवर्षी दिवस बदलतो आणि शहरानुसारही थोडा फरक पडू शकतो.
तुमच्या ठिकाणच्या पूजेसाठी अचूक तिथी, नक्षत्र, योग, करण आणि शुभ मुहूर्त पाहण्यासाठी सणाच्या दिवसाचे पंचांग उघडा.
Dharmayana ॲप हिंदू दिनदर्शिकेतील सर्व आगामी सणांची नोंद ठेवते आणि तुम्हाला आधीच आठवण करून देते.
सणांच्या काळात वैयक्तिक ज्योतिष
सण हा आपली कुंडली पाहण्याचाही चांगला काळ असतो — अनेक कुटुंबे या काळात संकल्प, दान किंवा नवीन सुरुवातीचे नियोजन करतात.
ॲपमध्ये तुम्ही:
- तुमची वैदिक कुंडली तयार करू शकता
- करिअर, नातेसंबंध किंवा आरोग्याविषयी मार्गदर्शनासाठी ज्योतिषांशी बोलू शकता
- सणांच्या हंगामात विवाह ठरवण्यापूर्वी कुंडली जुळवू शकता
हे सर्व Dharmayana ॲप मध्ये उपलब्ध आहे — कोणतीही ठरलेली वेळ नाही, हवे तेव्हा वापरा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
मोक्षदा एकादशी 2026 ची वेळ काय आहे?
पारणाची वेळ, 21 डिसेंबर: सकाळी 7:09 – सकाळी 9:15. वेळा उज्जैनसाठी IST मध्ये आहेत.
मोक्षदा म्हणजे काय?
मोक्ष देणारी. हे व्रत व्रत करणाऱ्यासोबत त्याच्या पितरांनाही मुक्त करते असे मानले जाते.
मोक्षदा एकादशीची कथा काय आहे?
राजा वैखानसांनी पर्वत मुनींच्या सल्ल्याने हे व्रत केले, आणि त्याच्या पुण्याने त्यांचे वडील कष्टातून मुक्त झाले.
मोक्षदा एकादशी आणि गीता जयंती एकाच दिवशी असतात का?
होय. दोन्ही मार्गशीर्ष शुद्ध एकादशीला येतात.
दिवंगत आईवडिलांसाठी मोक्षदा एकादशी करता येते का?
होय. अनेक जण संकल्पात आपल्या दिवंगत आईवडिलांचे नाव घेतात आणि व्रताचे पुण्य त्यांना अर्पण करतात.
मोक्षदा एकादशीचा उपवास कधी सोडावा?
दुसऱ्या दिवशी, द्वादशीला, पारणाच्या वेळेत.
