तुळशी विवाह 2026: तिथी आणि पूजा मुहूर्त

तुळशी विवाह: महत्त्व

तुळशी विवाहात तुळशीच्या रोपाचा विवाह विष्णूशी लावला जातो, जे सहसा शाळिग्राम किंवा कृष्णाच्या मूर्तीच्या रूपात असतात. अनेक घरांत हा कार्तिक शुद्ध द्वादशीला होतो, तर काही घरांत प्रबोधिनी एकादशी ते कार्तिक पौर्णिमा या काळात कोणत्याही दिवशी.

तुळशीला विष्णूची प्रिया देवी म्हणून पूजले जाते, आणि असंख्य हिंदू घरांच्या अंगणात तुळशी वृंदावन असते. विष्णू चार महिन्यांच्या निद्रेतून जागे झाल्यानंतर लगेच तिचा विवाह होतो, म्हणून तो लग्नसराईच्या सुरुवातीचा संकेत आहे. अनेक कुटुंबे तुळशीचे लग्न झाल्याशिवाय कोणतेही लग्न ठरवत नाहीत.

जोडपी सुखी वैवाहिक जीवनासाठी हा विधी करतात, आणि ज्यांना मुलगी नाही ते अनेकदा तो आपल्याच मुलीच्या कन्यादानाप्रमाणे करतात. या विवाहात केलेले दान फार पुण्यकारक मानले जाते.

तुळशी विवाह: कथा

सर्वात प्रसिद्ध कथा असुरराज जालंधराची पतिव्रता पत्नी वृंदा हिची आहे. तिच्या सतीत्वाच्या बळावर जालंधर देवांनाही अजिंक्य झाला होता. त्याच्या राजवटीचा अंत करण्यासाठी विष्णू जालंधराचे रूप घेऊन वृंदेकडे आले, आणि तिचे व्रत भंगले. जालंधर युद्धात मारला गेला.

सत्य कळल्यावर वृंदेने विष्णूला दगड होण्याचा शाप दिला, म्हणूनच ते शाळिग्राम रूपात पूजले जातात. मग वृंदेने देहत्याग केला. तिच्या राखेतून तुळशीचे रोप उगवले. तिच्या भक्तीने द्रवलेल्या विष्णूने वचन दिले की ते तुळशी रूपात तिच्याशी विवाह करतील आणि त्यांची कोणतीही पूजा तुळशीपत्राशिवाय पूर्ण होणार नाही. वेगवेगळ्या पुराणांत आणि प्रदेशांत या कथेचे तपशील भिन्न आहेत.

घरी तुळशी विवाह पूजा कशी करावी

1. तुळशीला सजवा तुळशी वृंदावन आणि भोवतालची जागा स्वच्छ करा. रोपाला नवरीसारखे लाल ओढणी, बांगड्या, टिकली आणि छोटे मंगळसूत्र घालून सजवा.
2. मंडप उभारा वृंदावनावर छोटा मंडप उभारा, अनेकदा उसाची कांडे वरून बांधून.
3. वराची स्थापना करा तुळशीजवळ पिवळे वस्त्र घातलेला शाळिग्राम किंवा विष्णू अथवा कृष्णाची मूर्ती ठेवा.
4. गणपतीपासून सुरुवात दिवा लावून आधी गणपतीची पूजा करा. मग वधू आणि वर दोघांनाही हळद, कुंकू आणि फुले वाहा.
5. विवाह लावा दोघांना पवित्र दोऱ्याने जोडा, किंवा फेऱ्यांसाठी शाळिग्राम सात वेळा तुळशीभोवती फिरवा. मंगलाष्टके म्हणा.
6. अक्षता टाका कुटुंबीय लग्नाप्रमाणे हळद लावलेल्या अक्षता टाकतात आणि आरती करतात.
7. नैवेद्य आणि दान हंगामी पदार्थ, मिठाई आणि आवळा अर्पण करा. अनेकदा सौभाग्याचे साहित्य एखाद्या सुवासिनीला किंवा पुरोहिताला दान करा.

तुळशी विवाह पूजा साहित्य

• कुंडीत तुळशीचे रोप
• शाळिग्राम किंवा विष्णू अथवा कृष्णाची मूर्ती
• मंडपासाठी उसाची कांडे
• लाल ओढणी किंवा छोटी साडी
• बांगड्या, टिकली, सिंदूर आणि छोटे मंगळसूत्र
• वरासाठी पिवळे वस्त्र
• हळद आणि कुंकू
• अक्षता
• फुले आणि हार
• तुपाचा दिवा आणि उदबत्ती
• ऊस, आवळा, शिंगाडा आणि हंगामी फळे
• प्रसादासाठी मिठाई

प्रादेशिक परंपरा

महाराष्ट्र

कुटुंबे अंगणात विवाह लावतात, माणसांच्या लग्नाप्रमाणे मंगलाष्टके म्हटली जातात, आणि नंतर मिठाई वाटली जाते.

गुजरात

अनेक मंदिरांत भव्य तुळशी विवाह होतो, ज्यात लालजींची (कृष्णाची) वरात निघते.

उत्तर प्रदेश आणि बिहार

स्त्रिया लग्नगीते गातात आणि उसाचा मंडप उभारून तुळस सजवतात.

कर्नाटक

हा दिवस उत्थान द्वादशी म्हणून पाळला जातो, तुळशीपूजा आणि रोपाभोवती दिव्यांसह.

तुळशी विवाह आणि लग्नसराई

चातुर्मासात, जेव्हा विष्णू विश्रांती घेतात, अनेक कुटुंबे विवाह, मुंज आणि गृहप्रवेश ठरवणे टाळतात. प्रबोधिनी एकादशीला विष्णू जागे झाल्यावर तुळशीसोबतचा त्यांचा विवाह नव्या हंगामातील पहिले लग्न ठरतो.

म्हणूनच उत्तर आणि पश्चिम भारतात लग्नाचे मुहूर्त अनेकदा तुळशी विवाहानंतर लगेच सुरू होतात, आणि अनेक कुटुंबे आपले लग्न ठरवण्यापूर्वी तुळशी विवाहाला उपस्थित राहतात.

तुळशी विवाह: तारखा