उत्पत्ती एकादशी 2026: तिथी आणि पारणाची वेळ
शुक्रवार, 4 डिसेंबर 2026| तारीख | शुक्रवार, 4 डिसेंबर 2026 |
|---|---|
| पारणाची वेळ, 5 डिसेंबर | सकाळी 6:59 – सकाळी 9:07 |
वेळा उज्जैनसाठी IST मध्ये आहेत.
या पानावर: उत्पत्ती एकादशी: महत्त्व · उत्पत्ती एकादशी: कथा · उत्पत्ती एकादशीचे व्रत कसे करावे · उत्पत्ती एकादशी पूजा साहित्य · प्रादेशिक परंपरा · उत्पत्ती एकादशी: तारखा · वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
उत्पत्ती एकादशी विषयी
उत्पन्ना म्हणजे 'जन्मलेली' — या दिवशी विष्णु झोपलेला असताना मुरा या राक्षसाचा वध करण्यासाठी एकादशी देवी विष्णुच्या शरीरातून प्रकट झाली. मार्गशीर्ष कृष्ण पक्षाला (अमांत पद्धतीत कार्तिक) येणाऱ्या या दिवसाला एकादशीचा जन्मदिवस मानतात. जे भक्त वर्षभर एकादशी व्रत सुरू करतात, ते या दिवसापासून सुरुवात करतात.
ही कथा एकादशी महात्म्यातून आली आहे. विष्णु योगनिद्रेत विश्रांती घेत असताना मुर राक्षस त्याला ठार मारायला आला. विष्णुच्या शरीरातून एक तेजस्वी देवी प्रकट झाली. तिने राक्षसाला एकट्याने द्वंद्वयुद्धात गुंतवले आणि त्याचा वध केला. विष्णु प्रसन्न झाला आणि त्याने तिला एकादशी हे नाव दिले. विष्णुने वचन दिले की जो कोणी तिच्या दिवशी उपवास करेल, त्याची पापे नष्ट होतील — तृतीया, अष्टमी, नवमी किंवा चतुर्दशी व्रतापेक्षाही हे पुण्य अधिक आहे. म्हणूनच उत्पन्ना एकादशी वर्षभराच्या एकादशी व्रताची पारंपरिक सुरुवात मानली जाते. या दिवशी विष्णु आणि एकादशी देवी — त्याची योगमाया (मायाशक्ती) — या दोघांचीही पूजा एकत्र केली जाते. कथेत सांगितलेल्या विधीनुसार दशमीच्या संध्याकाळी हलके जेवण करावे, सूर्योदयाला संकल्प (व्रताची प्रतिज्ञा) घ्यावा, दुपारी मातीचा लेप लावून स्नान करावे, रात्री हरिनामाचे जागरण करावे आणि दुसऱ्या दिवशी सकाळी उपवास सोडण्यापूर्वी ब्राह्मणांना दान द्यावे.
उत्पत्ती एकादशी: महत्त्व
उत्पत्ती एकादशी, जिला उत्तर भारतात उत्पन्ना एकादशी म्हणतात, ही कार्तिक पौर्णिमेनंतरच्या कृष्ण पक्षातील एकादशी आहे. उत्पन्ना म्हणजे जन्मलेली. परंपरेनुसार याच दिवशी विष्णूपासून देवी एकादशीचा जन्म झाला, म्हणून अनेक भक्ती पंचांगांत ही पहिली एकादशी आहे.
ज्यांना एकादशीचे व्रत सुरू करायचे आहे ते अनेकदा याच एकादशीपासून सुरुवात करतात. उत्तर भारतीय पंचांग तिला मार्गशीर्षात ठेवतात, तर अमावास्येला महिना संपवणारी पंचांगे तिला कार्तिकात. दिवस मात्र एकच आहे.
व्रत विष्णूसाठी केले जाते. प्रत्येक एकादशीप्रमाणे शरीराला शांत करणे आणि दिवस प्रार्थना व स्मरणाला देणे हा त्याचा हेतू आहे.
उत्पत्ती एकादशी: कथा
मुर नावाच्या असुराने देवांचा पराभव करून त्यांना स्वर्गातून हाकलले. विष्णू त्याच्याशी दीर्घकाळ लढले आणि थकून बद्रीनाथजवळील एका गुहेत विश्रांती घेऊ लागले. झोपलेल्या विष्णूंना मारण्यासाठी मुर मागोमाग आला.
विष्णूंच्या देहातून एक तेजस्वी कन्या प्रकटली, जिने मुराशी युद्ध करून त्याचा वध केला. जागे झाल्यावर विष्णूंनी तिचे नाव एकादशी ठेवले, कारण ती अकराव्या तिथीला जन्मली होती. त्यांनी वर दिला की तिच्या दिवशी व्रत करणारा पापमुक्त होईल. ही कथा एकादशी माहात्म्यात आहे, जिथे कृष्ण ती युधिष्ठिराला सांगतात.
उत्पत्ती एकादशीचे व्रत कसे करावे
- दशमीला हलके जेवण आदल्या दिवशी एकदाच साधे जेवण घ्या आणि सूर्यास्तानंतर धान्य टाळा.
- स्नान आणि संकल्प सकाळी लवकर स्नान करा आणि विष्णूसमोर संकल्प करा.
- विष्णू आणि एकादशी देवीची पूजा तुळस, पिवळी फुले, चंदन आणि तुपाचा दिवा अर्पण करा. देवी एकादशीचेही स्मरण करा.
- कथा वाचा मुर आणि एकादशीच्या जन्माची कथा वाचा किंवा ऐका.
- उपवास करा प्रकृतीनुसार निर्जल, फलाहार किंवा धान्य-डाळीशिवाय उपवास करा.
- संध्याकाळी प्रार्थना संध्याकाळी विष्णुसहस्रनाम म्हणा किंवा भजने गा.
- उपवास सोडा दुसऱ्या दिवशी विष्णूला नैवेद्य दाखवून वर दिलेल्या पारणाच्या वेळेत उपवास सोडा.
उत्पत्ती एकादशी पूजा साहित्य
- विष्णू किंवा कृष्णाची प्रतिमा
- तुळशीची पाने
- पिवळी फुले
- चंदन
- तुपाचा दिवा आणि कापसाच्या वाती
- उदबत्ती
- पंचामृत
- फळे
- एकादशी कथांचे पुस्तक
प्रादेशिक परंपरा
- उत्तर भारत
- अनेक जण याच दिवसापासून वर्षभराचे एकादशी व्रत सुरू करतात.
- इस्कॉन आणि गौडीय वैष्णव समाज
- मंदिरांत कीर्तन आणि एकादशीच्या जन्माची कथा होते.
- महाराष्ट्र आणि दक्षिण भारत
- अमावास्येला महिना संपवणारी पंचांगे तिला कार्तिक वद्य एकादशी म्हणून नोंदवतात.
उत्पत्ती एकादशी: तारखा
| वार | तारीख |
|---|---|
| शुक्रवार | 4 डिसेंबर 2026 |
| मंगळवार | 23 नोव्हेंबर 2027 |
Dharmayana सोबत उत्पत्ती एकादशी साजरा करा
सणाची पूजा आणि पंडित बुकिंग
या सणाला घरी पंडितजींकडून पूजा करून घ्यायची आहे, किंवा परदेशात असाल तर ऑनलाइन? Dharmayana तुम्हाला सर्व प्रमुख हिंदू सणांसाठी पडताळणी केलेल्या पंडितांशी जोडते — दिवाळी, नवरात्र, शिवरात्र, जन्माष्टमी, गणेश चतुर्थी आणि इतर अनेक.
तुम्ही बुक करू शकता:
- पडताळणी केलेल्या पंडितांसोबत घरी सणाची पूजा
- थेट व्हिडिओ आणि डिजिटल प्रसादासह ऑनलाइन पूजा
- ज्या सणांमध्ये वेळेला महत्त्व आहे, त्यांच्यासाठी त्याच दिवशी संकल्प
बुकिंग, साहित्याची यादी आणि पंडितांची निवड, सर्व काही Dharmayana ॲप मध्ये होते — सण निवडा, तारीख निवडा, बाकी सर्व होऊन जाईल.
प्रार्थना, मंत्र आणि व्रतकथा
प्रत्येक सणाच्या स्वतःच्या प्रार्थना, स्तोत्रे आणि व्रतकथा असतात. सणाच्या दिवशी त्या वाचणे किंवा ऐकणे हा घरी परंपरा पाळण्याचा सर्वात सोपा मार्ग आहे.
Dharmayana ॲपमध्ये तुम्ही ऐकू शकता:
- स्पष्ट ऑडिओसह १०००+ प्रार्थना, मंत्र आणि स्तोत्रे
- सणांच्या विशेष कथा — लक्ष्मी, दुर्गा, शिव, गणेश, कृष्ण
- अनेक भाषांमध्ये: संस्कृत, हिंदी, मराठी, तमिळ, तेलुगू, कन्नड आणि इतर
संपूर्ण प्रार्थना संग्रह पाहा, किंवा सणाच्या सकाळी जाहिरातींशिवाय ऐकण्यासाठी ॲप घ्या.
सणाची तारीख, तिथी आणि मुहूर्त
हिंदू सण एखाद्या ठरलेल्या तारखेशी नव्हे तर विशिष्ट तिथीशी जोडलेले असतात — त्यामुळे दरवर्षी दिवस बदलतो आणि शहरानुसारही थोडा फरक पडू शकतो.
तुमच्या ठिकाणच्या पूजेसाठी अचूक तिथी, नक्षत्र, योग, करण आणि शुभ मुहूर्त पाहण्यासाठी सणाच्या दिवसाचे पंचांग उघडा.
Dharmayana ॲप हिंदू दिनदर्शिकेतील सर्व आगामी सणांची नोंद ठेवते आणि तुम्हाला आधीच आठवण करून देते.
सणांच्या काळात वैयक्तिक ज्योतिष
सण हा आपली कुंडली पाहण्याचाही चांगला काळ असतो — अनेक कुटुंबे या काळात संकल्प, दान किंवा नवीन सुरुवातीचे नियोजन करतात.
ॲपमध्ये तुम्ही:
- तुमची वैदिक कुंडली तयार करू शकता
- करिअर, नातेसंबंध किंवा आरोग्याविषयी मार्गदर्शनासाठी ज्योतिषांशी बोलू शकता
- सणांच्या हंगामात विवाह ठरवण्यापूर्वी कुंडली जुळवू शकता
हे सर्व Dharmayana ॲप मध्ये उपलब्ध आहे — कोणतीही ठरलेली वेळ नाही, हवे तेव्हा वापरा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
उत्पत्ती एकादशी 2026 ची वेळ काय आहे?
पारणाची वेळ, 5 डिसेंबर: सकाळी 6:59 – सकाळी 9:07. वेळा उज्जैनसाठी IST मध्ये आहेत.
हिला उत्पत्ती किंवा उत्पन्ना एकादशी का म्हणतात?
कारण याच दिवशी विष्णूपासून देवी एकादशी उत्पन्न झाली असे मानले जाते.
उत्पत्ती एकादशीपासून एकादशीचे व्रत सुरू करता येते का?
होय. परंपरेत एकादशी व्रत सुरू करण्यासाठी हा सर्वोत्तम दिवस मानला जातो.
उत्पत्ती एकादशीची कथा काय आहे?
झोपलेल्या विष्णूंपासून एक देवी प्रकटली आणि असुर मुराचा वध केला. विष्णूंनी तिचे नाव एकादशी ठेवले.
उत्पत्ती एकादशीला काय खाता येते?
धान्य आणि डाळी टाळल्या जातात. फळे, दूध, सुकामेवा आणि कंद, साबुदाणा किंवा शिंगाड्याच्या पिठाचे पदार्थ सामान्य आहेत.
उत्पत्ती एकादशीचा उपवास कधी सोडावा?
दुसऱ्या दिवशी, द्वादशीला, पारणाच्या वेळेत.
