वैकुंठ चतुर्दशी 2026: तिथी आणि पूजेची वेळ
सोमवार, 23 नोव्हेंबर 2026| तारीख | सोमवार, 23 नोव्हेंबर 2026 |
|---|---|
| चतुर्दशी प्रारंभ / समाप्ती | रात्री 2:37 – रात्री 11:42 |
वेळा उज्जैनसाठी IST मध्ये आहेत.
या पानावर: वैकुंठ चतुर्दशी: महत्त्व · वैकुंठ चतुर्दशी: कथा · घरी वैकुंठ चतुर्दशी पूजा कशी करावी · वैकुंठ चतुर्दशी पूजा साहित्य · प्रादेशिक परंपरा · वैकुंठ चतुर्दशी: तारखा · वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
वैकुंठ चतुर्दशी विषयी
वर्षातून एकदाच असा हा दिवस — काशी विश्वनाथाच्या शिवमंदिरात विष्णुची प्रतिष्ठापना गाभाऱ्यात केली जाते आणि मंदिर स्वतःच वैकुंठ मानले जाते. कार्तिक शुक्ल चतुर्दशीला, म्हणजे देव दिवाळीच्या आदल्या दिवशी हे साजरे होते.
शिव पुराण यामागची कथा सांगते. काशीत विष्णुने एक हजार कमळांनी शिवाची पूजा करण्याची प्रतिज्ञा केली. एक कमळ कमी पडले तेव्हा त्याने स्वतःचा कमळासारखा डोळा काढून अर्पण केला. शिवाने तो डोळा परत दिला आणि सुदर्शन चक्र प्रदान केले. या पूजेच्या दिवशी तोच भाव जपला जातो. विष्णु शिवाला तुळस अर्पण करतो आणि शिव विष्णुला बिल्व (बेल) पत्री अर्पण करतो — हे जाणूनबुजून केलेले अदलाबदल आहे, कारण सामान्यतः तुळस फक्त विष्णुसाठी आणि बिल्व फक्त शिवासाठी असते. वेळही वाटून घेतली जाते: वैष्णव निशीथ (मध्यरात्री) पूजा करतात, तर शैव अरुणोदय (पहाटे) पूजा करतात. वाराणसीत शैव भक्त मणिकर्णिका स्नान करतात — पहाटे मणिकर्णिका घाटावर डुबकी घेतात. काशीबाहेर ऋषिकेश, गया आणि संपूर्ण महाराष्ट्रातही हा दिवस पाळला जातो.
वैकुंठ चतुर्दशी: महत्त्व
वैकुंठ चतुर्दशी ही कार्तिक शुद्ध चतुर्दशी आहे, कार्तिक पौर्णिमेच्या आधीची रात्र. ज्या मोजक्या दिवशी विष्णू आणि शिव यांची एकत्र पूजा होते त्यांपैकी हा एक आहे, आणि दोघांनाही एकमेकांची प्रिय पाने वाहिली जातात.
वाराणसीतील काशी विश्वनाथ मंदिरात या दिवशी शिवाच्या गाभाऱ्यात विष्णूचा सन्मान केला जातो. शिवाला तुळस वाहिली जाते, जी सामान्यतः विष्णूसाठी असते, आणि विष्णूला बेल, जो सामान्यतः शिवासाठी असतो. ही देवाणघेवाण दाखवते की दोघे प्रतिस्पर्धी नाहीत.
भक्त मानतात की या दिवशीची पूजा विष्णूच्या धामाचा, वैकुंठाचा, मार्ग खुला करते. अनेक परंपरांत विष्णूची पूजा रात्री निशीथ काळात आणि शिवाची दुसऱ्या दिवशी पहाटे होते.
वैकुंठ चतुर्दशी: कथा
विष्णू हजार कमळांनी शिवाची पूजा करण्यासाठी काशीला आले. स्तुतीसह एकेक कमळ वाहताना त्यांना दिसले की एक कमळ कमी आहे. आपल्या डोळ्यांना, ज्यांना कमलनयन म्हणतात, आठवून विष्णू त्यातील एक अर्पण करायला तयार झाले.
त्यांच्या भक्तीने प्रसन्न होऊन शिवाने त्यांना थांबवले. त्यांनी विष्णूचा डोळा परत दिला आणि त्यांना सुदर्शन चक्र दिले, जे विष्णूचे शस्त्र झाले. शिवाने असेही सांगितले की हा दिवस वैकुंठाच्या नावाने ओळखला जाईल. म्हणूनच भक्त आज रात्री कमळे वाहतात आणि विष्णुसहस्रनाम म्हणतात.
घरी वैकुंठ चतुर्दशी पूजा कशी करावी
- दिवसा उपवास अनेक भक्त उपवास करतात किंवा साधे जेवण घेतात, आणि नदीत किंवा गंगाजलाने स्नान करतात.
- रात्री विष्णूपूजा वर दिलेल्या निशीथ काळात विष्णूला कमळ किंवा इतर फुले, तुळस आणि तुपाचा दिवा अर्पण करा. विष्णुसहस्रनाम म्हणा.
- विष्णूला बेल काशी विश्वनाथाप्रमाणे विष्णूलाही काही बेलपत्रे वाहा.
- शिवपूजा करा शिवलिंगावर बेल, पाणी आणि दुधासोबत तुळशीपत्र वाहा. अनेक परंपरांत हे दुसऱ्या दिवशी पहाटे केले जाते.
- दिवे लावा कार्तिकाच्या प्रत्येक रात्रीप्रमाणे घरात, तुळशीजवळ आणि पाण्याजवळ दिवे लावा.
- आरतीने सांगता दोन्ही देवांची आरती करा आणि प्रसाद वाटा.
वैकुंठ चतुर्दशी पूजा साहित्य
- विष्णूची प्रतिमा
- शिवलिंग किंवा शिवाची प्रतिमा
- कमळ किंवा इतर फुले
- तुळशीची पाने
- बेलपत्रे
- तुपाचे दिवे आणि कापसाच्या वाती
- उदबत्ती आणि कापूर
- दूध, पाणी आणि गंगाजल
- चंदन
- फळे आणि मिठाई
- विष्णुसहस्रनाम
प्रादेशिक परंपरा
- वाराणसी
- काशी विश्वनाथात तुळस आणि बेलाची देवाणघेवाण होते. अनेक जण पहाटे मणिकर्णिका घाटावर स्नान करतात.
- महाराष्ट्र
- काही कुटुंबे या रात्री शिवमंदिरांत कमळे वाहण्याची परंपरा पाळतात.
- ऋषिकेश आणि हरिद्वार
- संध्याकाळी कणकेचे दिवे गंगेत सोडले जातात.
- गया
- विष्णुपद मंदिरात या काळात विशेष पूजा होते.
वैकुंठ चतुर्दशी: तारखा
| वार | तारीख |
|---|---|
| सोमवार | 23 नोव्हेंबर 2026 |
| शुक्रवार | 12 नोव्हेंबर 2027 |
Dharmayana सोबत वैकुंठ चतुर्दशी साजरा करा
सणाची पूजा आणि पंडित बुकिंग
या सणाला घरी पंडितजींकडून पूजा करून घ्यायची आहे, किंवा परदेशात असाल तर ऑनलाइन? Dharmayana तुम्हाला सर्व प्रमुख हिंदू सणांसाठी पडताळणी केलेल्या पंडितांशी जोडते — दिवाळी, नवरात्र, शिवरात्र, जन्माष्टमी, गणेश चतुर्थी आणि इतर अनेक.
तुम्ही बुक करू शकता:
- पडताळणी केलेल्या पंडितांसोबत घरी सणाची पूजा
- थेट व्हिडिओ आणि डिजिटल प्रसादासह ऑनलाइन पूजा
- ज्या सणांमध्ये वेळेला महत्त्व आहे, त्यांच्यासाठी त्याच दिवशी संकल्प
बुकिंग, साहित्याची यादी आणि पंडितांची निवड, सर्व काही Dharmayana ॲप मध्ये होते — सण निवडा, तारीख निवडा, बाकी सर्व होऊन जाईल.
प्रार्थना, मंत्र आणि व्रतकथा
प्रत्येक सणाच्या स्वतःच्या प्रार्थना, स्तोत्रे आणि व्रतकथा असतात. सणाच्या दिवशी त्या वाचणे किंवा ऐकणे हा घरी परंपरा पाळण्याचा सर्वात सोपा मार्ग आहे.
Dharmayana ॲपमध्ये तुम्ही ऐकू शकता:
- स्पष्ट ऑडिओसह १०००+ प्रार्थना, मंत्र आणि स्तोत्रे
- सणांच्या विशेष कथा — लक्ष्मी, दुर्गा, शिव, गणेश, कृष्ण
- अनेक भाषांमध्ये: संस्कृत, हिंदी, मराठी, तमिळ, तेलुगू, कन्नड आणि इतर
संपूर्ण प्रार्थना संग्रह पाहा, किंवा सणाच्या सकाळी जाहिरातींशिवाय ऐकण्यासाठी ॲप घ्या.
सणाची तारीख, तिथी आणि मुहूर्त
हिंदू सण एखाद्या ठरलेल्या तारखेशी नव्हे तर विशिष्ट तिथीशी जोडलेले असतात — त्यामुळे दरवर्षी दिवस बदलतो आणि शहरानुसारही थोडा फरक पडू शकतो.
तुमच्या ठिकाणच्या पूजेसाठी अचूक तिथी, नक्षत्र, योग, करण आणि शुभ मुहूर्त पाहण्यासाठी सणाच्या दिवसाचे पंचांग उघडा.
Dharmayana ॲप हिंदू दिनदर्शिकेतील सर्व आगामी सणांची नोंद ठेवते आणि तुम्हाला आधीच आठवण करून देते.
सणांच्या काळात वैयक्तिक ज्योतिष
सण हा आपली कुंडली पाहण्याचाही चांगला काळ असतो — अनेक कुटुंबे या काळात संकल्प, दान किंवा नवीन सुरुवातीचे नियोजन करतात.
ॲपमध्ये तुम्ही:
- तुमची वैदिक कुंडली तयार करू शकता
- करिअर, नातेसंबंध किंवा आरोग्याविषयी मार्गदर्शनासाठी ज्योतिषांशी बोलू शकता
- सणांच्या हंगामात विवाह ठरवण्यापूर्वी कुंडली जुळवू शकता
हे सर्व Dharmayana ॲप मध्ये उपलब्ध आहे — कोणतीही ठरलेली वेळ नाही, हवे तेव्हा वापरा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
वैकुंठ चतुर्दशी 2026 ची वेळ काय आहे?
चतुर्दशी प्रारंभ / समाप्ती: रात्री 2:37 – रात्री 11:42. वेळा उज्जैनसाठी IST मध्ये आहेत.
वैकुंठ चतुर्दशीला विष्णू आणि शिवाची एकत्र पूजा का होते?
हा दिवस काशीतील विष्णूच्या शिवपूजेचे आणि शिवाने सुदर्शन चक्र दिल्याचे स्मरण आहे. दोघांना एकमेकांची पवित्र पाने वाहून त्यांचे ऐक्य दाखवले जाते.
वैकुंठ चतुर्दशीला शिवाला काय वाहतात?
बेल आणि पाण्यासोबत तुळशीपत्र, जे सामान्यतः फक्त विष्णूला वाहिले जाते.
वैकुंठ चतुर्दशीला विष्णूची पूजा कधी करावी?
परंपरेत विष्णूची पूजा रात्री निशीथ काळात होते. अनेक जण मग पहाटे शिवाची पूजा करतात.
हजार कमळांची कथा काय आहे?
विष्णूने शिवाला हजार कमळे वाहिली. एक कमी पडले तेव्हा ते आपला डोळा अर्पण करायला तयार झाले. प्रसन्न होऊन शिवाने त्यांना सुदर्शन चक्र दिले.
वैकुंठ चतुर्दशी आणि वैकुंठ एकादशी एकच आहेत का?
नाही. वैकुंठ चतुर्दशी कार्तिकात, कार्तिक पौर्णिमेच्या आदल्या दिवशी असते. वैकुंठ एकादशी हा वेगळा दिवस आहे, जो मार्गशीर्ष किंवा पौषात मुख्यतः दक्षिण भारतात पाळला जातो.
