विवाह पंचमी 2026: तिथी आणि वेळ

विवाह पंचमी: महत्त्व

विवाह पंचमी हा राम आणि सीतेच्या विवाहाचा उत्सव आहे. तो मार्गशीर्ष शुद्ध पंचमीला येतो. अयोध्या आणि नेपाळमधील सीतेचे जन्मस्थान जनकपूर येथील मंदिरांत हा विवाह मोठ्या थाटात होतो.

भक्त राम आणि सीतेच्या विवाहाला भक्ती, निष्ठा आणि कर्तव्याचा आदर्श मानतात. जोडपी परस्पर सामंजस्यासाठी प्रार्थना करतात, आणि चांगल्या विवाहाची इच्छा असणारे योग्य जोडीदारासाठी.

अनेक कुटुंबे या दिवशी रामचरितमानसातील सीता-राम विवाहाचा प्रसंग वाचतात. तरीही मिथिला आणि बिहारच्या काही भागांत कुटुंबे विवाहानंतर सीतेने भोगलेल्या दुःखांचे स्मरण करून विवाह पंचमीला आपले विवाह ठेवत नाहीत.

विवाह पंचमी: कथा

मिथिलेचे राजा जनक यांनी घोषणा केली की जो राजकुमार शिवाच्या महान धनुष्याला प्रत्यंचा लावू शकेल त्याच्याशी सीतेचा विवाह होईल. दूरदूरहून राजे आले, पण कोणीही ते उचलूही शकले नाही. ऋषी विश्वामित्र आणि भाऊ लक्ष्मणासोबत आलेल्या रामाने धनुष्य सहज उचलले, आणि प्रत्यंचा ओढताच धनुष्य मोडले.

सीतेने रामाच्या गळ्यात वरमाला घातली. अयोध्येला निरोप पाठवला गेला आणि राजा दशरथ कुटुंबासह आले. रामाचा विवाह सीतेशी झाला, आणि त्याच प्रसंगी त्यांच्या तिन्ही भावांचे विवाह ऊर्मिला, मांडवी आणि श्रुतकीर्ती यांच्याशी झाले. वाल्मीकी रामायण आणि रामचरितमानस दोन्ही ही कथा सांगतात.

घरी विवाह पंचमी पूजा कशी करावी

1. पूजेची जागा मांडा पिवळ्या किंवा लाल कापडावर राम आणि सीतेच्या प्रतिमा शेजारी शेजारी ठेवा.
2. गणपतीपासून सुरुवात दिवा लावून आधी गणपतीची पूजा करा.
3. जोडप्याचा शृंगार रामाला पिवळे वस्त्र आणि सीतेला लाल ओढणी, बांगड्या आणि सिंदूर अर्पण करा.
4. विवाह लावा दोन्ही प्रतिमांना पवित्र दोऱ्याने जोडा, किंवा दोघांमध्ये हारांची देवाणघेवाण करा. लग्नगीते गा.
5. विवाहाचा प्रसंग वाचा रामचरितमानसातील सीता-राम विवाह किंवा रामायणाचा बालकांड वाचा.
6. नैवेद्य आणि आरती मिठाई आणि फळे अर्पण करून आरती करा. प्रसाद वाटा.

विवाह पंचमी पूजा साहित्य

• राम आणि सीतेच्या प्रतिमा
• पिवळे आणि लाल कापड
• सीतेसाठी लाल ओढणी, बांगड्या आणि सिंदूर
• दोन हार
• पवित्र दोरा
• हळद, कुंकू आणि अक्षता
• तुपाचा दिवा आणि उदबत्ती
• फळे आणि मिठाई
• रामचरितमानस किंवा रामायण

प्रादेशिक परंपरा

जनकपूर, नेपाळ

जानकी मंदिरात आठवडाभर उत्सव होतो, अयोध्येहून रामाची वरात येते आणि विवाहाचे सादरीकरण होते.

अयोध्या

मंदिरांत वरात निघते आणि विवाहाचा पूर्ण विधी होतो.

बिहार (मिथिला)

सीतेची जन्मभूमी लोकगीतांनी उत्सव साजरा करते, तरीही अनेक कुटुंबे या दिवशी आपले विवाह ठरवत नाहीत.

उत्तर भारतात

राम मंदिरांत विवाह प्रसंगाचे वाचन आणि कीर्तन होते.

विवाह पंचमी: तारखा