लाभ पंचमी 2026: तिथी आणि पूजा मुहूर्त

लाभ पंचमी: महत्त्व

लाभ पंचमी कार्तिक शुद्ध पंचमीला, गुजराती नववर्षानंतर पाच दिवसांनी येते. गुजराती कुटुंबांसाठी ही दिवाळीच्या सुट्टीची सांगता असते. दिवाळीत बंद झालेली दुकाने आणि कार्यालये सहसा याच दिवशी पुन्हा उघडतात, आणि अनेक व्यापारी नव्या वर्षाचे काम याच दिवशी सुरू करतात.

लाभ म्हणजे नफा आणि पंचम म्हणजे पाचवा. या दिवसाला सौभाग्य पंचमी असेही म्हणतात. लोक व्यवसायातील वाढीसाठी आणि घराच्या सुखासाठी प्रार्थना करतात, आणि कोणत्याही नव्या कामाच्या सुरुवातीसाठी हा शुभ दिवस मानतात.

जैन परंपरेत हाच दिवस ज्ञानपंचमी आहे. जैन बांधव धर्मग्रंथ आणि विद्येच्या साधनांचा सन्मान करतात, आणि अनेक जण सम्यक ज्ञानासाठी उपवास करतात. गुजरातमध्ये दोन्ही अर्थ हातात हात घालून चालतात: वह्यांमध्ये लाभ आणि शास्त्रांमध्ये ज्ञान.

लाभ पंचमी: कथा

लाभ पंचमीची स्वतःची अशी एक कथा नाही. ही परंपरा गुजरातच्या व्यापारी पंचांगातून आली आहे. नव्या हिशोबाच्या वह्या, म्हणजे चोपडा, दिवाळीच्या रात्री लक्ष्मी आणि गणपतीसोबत पूजल्या जातात. सुट्टी पाचव्या दिवशी संपल्यावर व्यापाराचे वर्ष खऱ्या अर्थाने सुरू होते.

कुटुंबांमध्ये मानले जाते की लाभ पंचमीला केलेली पहिली नोंद संपूर्ण वर्षाची दिशा ठरवते. म्हणून कोणत्याही साध्या नोंदीपूर्वी पहिले पान काळजीपूर्वक आणि शुभ चिन्हांसह लिहिले जाते.

घरी लाभ पंचमी पूजा कशी करावी

1. दुकान किंवा कार्यालय स्वच्छ करा उघडण्यापूर्वी कामाची जागा झाडून-पुसून घ्या. अनेक जण दारावर आंब्याच्या पानांचे आणि झेंडूचे नवे तोरण लावतात.
2. स्नान करून पूजा मांडा स्नानानंतर स्वच्छ कापडावर गणपती आणि लक्ष्मीची प्रतिमा ठेवा. नव्या वह्या, नोंदवह्या किंवा कामाचा लॅपटॉप त्यांच्याजवळ ठेवा.
3. गणपतीपासून सुरुवात करा तुपाचा दिवा आणि उदबत्ती लावा. गणपतीला कुंकू, अक्षता आणि दूर्वा वाहा आणि वर्षाचे काम निर्विघ्न व्हावे अशी प्रार्थना करा.
4. लक्ष्मी आणि वह्यांची पूजा करा लक्ष्मीला फुले, कुंकू आणि एक नाणे वाहा. वह्यांवर आणि गल्ल्यावर कुंकू आणि अक्षता शिंपडा.
5. पहिले पान लिहा नव्या वहीच्या पहिल्या पानावर अनेक जण डावीकडे शुभ आणि उजवीकडे लाभ लिहितात, मध्ये स्वस्तिक (साथिया) काढतात. मग वर्षातील पहिली नोंद करा.
6. मुहूर्तावर उघडा वर दिलेल्या सकाळच्या मुहूर्तावर किंवा शुभ चौघडियात शटर उघडा किंवा काम सुरू करा.
7. मिठाई अर्पण करा आणि दान द्या नैवेद्य म्हणून मिठाई अर्पण करा, कर्मचारी आणि ग्राहकांना वाटा, आणि गरजूंना काहीतरी द्या.

लाभ पंचमी पूजा साहित्य

• गणपती आणि लक्ष्मीची प्रतिमा
• नवी हिशोबाची वही (चोपडा) किंवा नोंदवही
• चौरंगासाठी लाल कापड
• तुपाचा दिवा आणि कापसाच्या वाती
• उदबत्ती
• कुंकू आणि हळद
• अक्षता
• दूर्वा
• झेंडूची फुले आणि आंब्याच्या पानांचे तोरण
• नाणी किंवा चांदीचे नाणे
• शुभ आणि लाभ लिहिण्यासाठी लाल पेन किंवा कुंकू
• मिठाई आणि सुकामेवा
• विड्याची पाने आणि सुपारी

प्रादेशिक परंपरा

गुजरात

दिवाळीच्या सुट्टीनंतर बहुतेक दुकाने, बाजारपेठा आणि कार्यालये याच दिवशी, अनेकदा सकाळच्या ठरलेल्या मुहूर्तावर, पुन्हा उघडतात.

सौराष्ट्र आणि कच्छ

व्यापारी दुकान उघडण्यापूर्वी मंदिरात जातात आणि ग्राहक व नातेवाइकांना मिठाई पाठवतात.

जैन समाज

हा दिवस ज्ञानपंचमी म्हणून पाळला जातो. उपाश्रयांत धर्मग्रंथ मांडून पूजले जातात आणि अनेक जण उपवास करतात.

मुंबई आणि परदेश

मुंबई आणि परदेशातील गुजराती व्यापारीही दुकान उघडण्याची आणि वहीपूजनाची हीच परंपरा पाळतात.

लाभ पंचमी आणि नव्या हिशोबाच्या वह्या

पहिल्या पानावर शुभ आणि लाभ लिहिण्याची परंपरा गणपतीच्या कुटुंबाशी जोडलेली आहे. लोकपरंपरेत शुभ आणि लाभ हे गणपतीचे पुत्र मानले जातात, आणि त्यांची नावे लिहून दोन्हींची कामना केली जाते. मधले स्वस्तिक चांगल्या सुरुवातीचे प्रतीक आहे.

आज अनेक व्यवसाय हिशोब संगणकावर ठेवतात. तरीही कुटुंबे पूजेसाठी एक कागदी वही ठेवतात, किंवा लक्ष्मीसमोर लॅपटॉप अथवा छापील नोंदवही ठेवतात.

लाभ पंचमी: तारखा